ONDERDUIKHUIZEN VOOR JODEN IN DEVENTER

Hans van Beeck schreef in onze Nieuwsbrief 28 en 29 een tweetal artikelen over onderduikplekken voor Joden in Deventer. Inmiddels is er ook een website: www.onderduikhuizenvoorjodenindeventer.nl gelanceerd. Ter gelegenheid hiervan een gesprek met Hans van Beeck.

Waarom dit onderzoek?

Ik ben mij uit pure nieuwsgierigheid met dit onderwerp gaan bezighouden. Het is een zwaar thema, maar ik vind het belangrijk onderzoek te doen naar deze, zoals ik het noem, ‘monumenten van heldhaftige menslievendheid’. Het was ook leuk om te doen, want ik heb de stad zoveel beter leren kennen. Het idee van panden waar een geschiedenis aan verbonden is, komt van het boekje Hier woonde…een wandeling langs woonhuizen van Deventer literatoren, samengesteld door Henk van Baalen en Jos Paardekooper. Maar het concept van een wandeling liet ik al snel los: te veel panden en met een te grote onderlinge afstand, die bovendien lang niet allemaal in de oude binnenstad staan.

Hoe ben je te werk gegaan?

Ik heb bronnenonderzoek in Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek gedaan door gezinskaarten te raadplegen. Een handicap hierbij was dat deze kaarten na 1939 niet meer bijgewerkt zijn en dus onjuiste gegevens kunnen bevatten. Gelukkig heb ik over de gezinssamenstellingen later veel aanvullende informatie gekregen van familieleden van de betreffende gezinnen. Vervolgens heb ik de adresboeken en naamboeken van 1938 en 1939 en van 1949 en 1950 bestudeerd. Hierdoor kreeg ik een redelijk goed beeld van wie er tijdens de Tweede Wereldoorlog in de desbetreffende huizen gewoond hebben.

Daarna heb ik getracht kinderen op het spoor te komen van degenen die destijds onderduikers opnamen, en ook Joodse mensen die zelf in Deventer onderdoken en overleefden. Verder vond ik meermalen mensen die als kind tijden de bezetting in de buurt van de onderduikhuizen woonden. Ik heb in totaal met 48 mensen gesproken. Slechts zelden werd mij een gesprek geweigerd. Er kwamen ook mensen van buiten de stad of zelfs uit het buitenland bij mij op bezoek. Telefonisch en via de mail kreeg ik eveneens veel informatie over dit onderwerp. Veel mensen kenden iemand die mij wellicht verder zouden kunnen helpen en dat bleek vaak ook zo te zijn.

Ik heb gemerkt dat veel spontane medewerking verleend werd omdat ik bestuurslid van de SOD ben; dat boezemde vertrouwen in. Omgekeerd vond ik het prettig om als SOD-bestuurslid een dergelijk nuttig onderzoek te doen. Het is weer eens iets heel anders dan waarmee wij als SOD meestal bezig zijn! Verder heb ik contact gehad met het Etty Hillesum Centrum hier in Deventer en met het Joods Historisch Museum in Amsterdam, die mij van nuttige informatie voorzien hebben.

Heb je veel reacties gehad op de Nieuwsbriefartikelen en de website?

Op het eerste artikel, in Nieuwsbrief 28, kwamen al veel reacties binnen. Mede door deze inbreng kon ik in het tweede artikel, in Nieuwsbrief 29, het aantal onderduikpanden van ruim twintig naar zo’n 35 brengen. Ook het tweede artikel leidde tot veel opmerkingen. Het feitenmateriaal dijde zo fors uit dat ik het bestuur van de SOD voorstelde een website te laten maken, waarop belangstellenden een virtuele wandeling zouden kunnen maken en kennis nemen van de geschiedenis van de onderduikpanden. Dus toch een wandeling! Het bestuur zegde medewerking toe en ook dankzij de bijdragen van enkele sponsoren (de gemeente Deventer, de NV Bergkwartier en de Rabobank) kon de website gerealiseerd worden. Deze is gelinkt aan die van de SOD (www.oud-deventer.nl) maar is ook direct te bezoeken.

Veel respons kreeg ik vooral na een artikel over de website in de Stentor en een interview met mij op Deventer TV. Ongeveer veertig mensen kwamen ook nu weer met reacties. Dit maakt het noodzakelijk dat de website grondig herzien wordt, hetgeen juist met een website heel gemakkelijk gaat. Deze ‘tweede druk’ komt voor het einde van dit jaar. Ik verwacht echter, dat het onderzoek daarmee nog steeds niet afgerond zal zijn, en ik hoop dat mensen zullen blijven reageren.

Catherine Bolkestein


  • Achter-de-Hoven-57.jpg
  • Achter-de-Hoven-61.jpg
  • Assenstraat-22.jpg
  • Assenstraat-34.jpg
  • Bouwerstraat-11.jpg
  • Brink-62.jpg
  • Brink-72.jpg
  • Brinkgreverweg-29.jpg
  • Brinkgreverweg-80.jpg
  • Broederenstraat-11.jpg
  • D.G.-van-der-Keesselstraat-12.jpg
  • Davostraat-9.jpg
  • Eerste-Pauwelandstraat-2.jpg
  • Eerste-Weerdsweg-15.jpg
  • Erasmusstraat-27.jpg
  • gerard-doustraat-2.jpg
  • Gieterijstraat-28.jpg
  • Gr.-Overstraat-33.jpg
  • Gr.-Overstraat-51.jpg
  • Grote-Kerkhof-21.jpg
  • grote-overstraat-36.jpg
  • Haverstraat-28.jpg
  • hoge-hondstraat-45.jpg
  • J.P.Sweelinckstraat-11.jpg
  • J.P.Sweelinckstraat-27.jpg
  • jacobsonstraat-14-1.jpg
  • Jan-Steenstraat-16.jpg
  • Joh.Sinthenstraat-32.jpg
  • Kl.Overstraat-30.jpg
  • Lange-B.25.jpg
  • Leliestraat-23.jpg
  • Leliestraat-82.jpg
  • N.-de-Cusastraat-1.jpg
  • Nieuwstraat-2.jpg
  • Papenstraat-49-51.jpg
  • Parallelweg-25-boven.jpg
  • Plaquette-Kolkweg-27.jpg
  • Pres.Steynstraat-29.jpg
  • radstakeweg-16.jpg
  • richard-paffraedstraat-25.jpg
  • Rozenstraat-65.jpg
  • Smedenstr50_-Bolt.jpg
  • Spijkerboorsteeg-25.jpg
  • Swaefkensstraat-45.jpg
  • synagoge.jpg
  • Tabakswal-2.jpg
  • Veenweg-33.jpg
  • Veldstraat-10.jpg
  • Vonderstraat-113.jpg
  • Zwolseweg-100.jpg
  • zwolseweg-119.jpg
  • Zwolseweg-124.jpg
  • Zwolseweg-159.jpg